«پاسپورت طلایی»؛ طرح بوتسوانا برای نجات از رکود بازار الماس

به گزارش سایت اخبار طلا و جواهر گلدنیوز؛ دولت بوتسوانا در تلاش است برای پر کردن کسری بودجه ناشی از کاهش درآمد حاصل از صادرات الماس، طرحی موسوم به «پاسپورت طلایی» (Golden Passport) را اجرا کند که بر اساس آن، اتباع خارجی می‌توانند با پرداخت سرمایه‌ای حدود ۱۰۰ هزار دلار تابعیت این کشور را به دست آورند.

با اجرای این طرح، بوتسوانا به جمع کشورهایی مانند سنت‌لوسیا، مالت و گرانادا می‌پیوندد که تابعیت را در ازای پرداخت وجه یا سرمایه‌گذاری اعطا می‌کنند. حتی در سال ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برنامه‌ای مشابه به نام «کارت طلایی» را معرفی کرده بود که اقامت در ازای پرداخت ۵ میلیون دلار می‌داد.

انگیزه و استقبال اولیه

به گفته‌ی آرماند آرتون، مدیرعامل شرکت مشاوره سرمایه‌گذاری Arton Capital که تبلیغ و مدیریت این طرح را بر عهده دارد، علاقه‌مندان به این برنامه از ثبات سیاسی، حاکمیت قانون و فرصت‌های اقتصادی بوتسوانا جذب آن شده‌اند.

تا کنون حدود ۱۰۰۰ نفر از کشورهای مختلف برای شرکت در آن ثبت‌نام کرده‌اند؛ متقاضیان از ایالات متحده، زیمبابوه و هند بیشترین سهم را دارند. هدف نهایی، جذب تا ۵۰۰۰ خانواده و تأمین حدود ۵۰۰ میلیون دلار سرمایه طی پنج سال آینده است. آرتون می‌گوید استقبال از کشورهای عضو گروه ۷ (G7) غیرمنتظره بوده زیرا انتظار می‌رفت

درخواست‌ها بیشتر از چین و کشورهای عربی باشد.

در دهه‌های اخیر، صادرات الماس بوتسوانا را از یکی از فقیرترین کشورهای جهان به یکی از ثروتمندترین اقتصادهای آفریقا تبدیل کرده بود.

اما افت شدید بازار الماس، دولت را ناچار کرده تا منابع درآمدی جدیدی بیابد. بر اساس برآورد صندوق بین‌المللی پول، این رکود موجب انقباض حدود ۱ درصدی رشد اقتصادی در سال ۲۰۲۵ خواهد شد.

پیشنهاد قانونی این طرح باید به تصویب پارلمان برسد و رأی‌گیری آن احتمالاً در اوایل سال ۲۰۲۶ انجام خواهد شد.

برخی کارشناسان، از جمله کالینز بوگاتسو، مشاور مهاجرت مقیم گابورونه (پایتخت بوتسوانا)، نسبت به موفقیت این طرح ابراز تردید کرده‌اند و گفته‌اند دولت هنوز دستورالعمل‌های اجرایی مشخصی اعلام نکرده است. به گفته او، «این موضوع بیش از آن‌که اقتصادی باشد، سیاسی است و احتمالاً برخی سیاستمداران ترجیح می‌دهند اتباع خاصی را هدف بگیرند.»

یک کارشناس دیگر در حوزه سرمایه‌گذاری از طریق تابعیت نیز گفت بوتسوانا، در مقایسه با کشورهای دیگر با برنامه‌های مشابه، «جایگاه پایین‌تری در فهرست جذابیت» دارد.

بر اساس شاخص گذرنامه‌های شرکت آرتون، پاسپورت بوتسوانا تنها امکان سفر بدون ویزا به ۵۱ کشور را فراهم می‌کند (عمدتاً در آفریقای جنوبی و کارائیب)، در حالی که پاسپورت سنگاپور دسترسی بدون ویزا به ۱۳۷ کشور از جمله کشورهای اتحادیه اروپا دارد.

برنامه دولت و استفاده از درآمدها

منابع نزدیک به دولت می‌گویند، کابینه رئیس‌جمهور دوما بوکو قصد دارد از درآمدهای این طرح برای تأمین مالی کارآفرینی و پروژه‌های مسکن ارزان‌قیمت استفاده کند.

بوکو و حزبش در سال ۲۰۲۴، با وعده‌های پوپولیستی از جمله ایجاد ۵۰۰ هزار شغل طی پنج سال، حزب حاکم از زمان استقلال کشور در ۱۹۶۶ را از قدرت کنار زدند.

دولت جدید همچنین درگیر کشمکش با شرکت De Beers، بزرگ‌ترین شرکت الماس جهان، است. بوتسوانا مالک ۱۵٪ سهام این شرکت است اما ۷۰٪ از الماس خام آن را تأمین می‌کند. اختلافات اخیر میان دو طرف باعث رکود در مذاکرات و تیره شدن روابط شش‌دهه‌ای آن‌ها شده است.

در ژوئیه، رئیس‌جمهور بوکو اعلام کرد کشور «در آستانه ورشکستگی» است زیرا دی‌بی‌یرز «به تعهدات خود عمل نکرده است». به دنبال این وضعیت، دولت بزرگ‌ترین کارفرمای کشور، با توقف استخدام‌های جدید و خریدهای عمومی مواجه شد و وزارت بهداشت نیز برخی عمل‌های غیرضروری را به تعویق انداخت.

دیدگاه‌های منتقدان جهانی

منتقدان می‌گویند برنامه‌های موسوم به «تابعیت در برابر سرمایه‌گذاری» زمینه را برای فساد، فرار مالیاتی و پول‌شویی فراهم می‌کنند.

به گفته‌ی سارا کونتز، استاد دانشگاه اسِکس متخصص در مطالعات مهاجرت، منفعت واقعی این برنامه‌ها معمولاً به اقتصاد واقعی کشور نمی‌رسد و بیشتر برای تأمین هزینه‌های اداری دولت‌ها مصرف می‌شود.

طرح پاسپورت طلایی ناشی از یک انتخاب پرریسک اما ناگزیر برای دولتی است که اقتصادش به‌شدت به معدن الماس وابسته مانده است. بوتسوانا از یک‌سو می‌خواهد سرمایه خارجی جذب کند و از سوی دیگر خطراتی مانند کاهش اعتبار بین‌المللی یا سیاسی‌سازی تابعیت را پیش رو دارد.