شورش بانک های مرکزی علیه دلار؛ هجوم بی سابقه به طلا

به گزارش سایت اخبار طلا و جواهر گلدنیوز؛ به نقل از روزنامه «هندو / The Hindu» چاپ هندوستان، همزمان با تشدید ابهامات ژئوپلیتیکی و افزایش نگرانی‌ها درباره ثبات و قابل پیش‌بینی بودن نظام مالی متکی بر دلار، حرکت جهانی برای فاصله گرفتن از اسکناس سبز با سرعت بیشتری ادامه دارد. در واکنش به این تحولات، بانک‌های مرکزی به‌ویژه در اقتصادهای نوظهور، سیاست افزایش ذخایر طلای خود را در پیش گرفته‌اند؛ اقدامی که قیمت طلا را به سطوحی بالا، حساس و به‌شدت پرنوسان رسانده است.

سقوط تدریجی سهم دلار در ذخایر جهانی

هرچند دلار همچنان ارز ذخیره غالب در جهان محسوب می‌شود، اما سهم آن از ذخایر ارزی جهانی طی بیش از یک دهه گذشته، به‌طور یکنواخت در مسیر کاهش قرار گرفته است. بر اساس نظرسنجی صندوق بین‌المللی پول، سهم دلار از حدود ۷۱ درصد در سال ۱۹۹۹ به ۵۹ درصد در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته؛ آماری که بازتاب‌دهنده روند مداوم تنوع‌بخشی ذخایر و فاصله گرفتن تدریجی کشورها از دارایی‌های دلاری است.

چرخش قاطع بانک‌های مرکزی به‌سوی طلا

بانک‌های مرکزی اقتصادهای نوظهور در سراسر آسیا، غرب آسیا و بخش‌هایی از شرق اروپا، پرچمدار این تغییر راهبردی بوده‌اند. این کشورها همزمان با افزایش سهم طلا در سبد ذخایر خود، سرمایه‌گذاری در اوراق خزانه‌داری آمریکا را کاهش داده‌اند.

بر اساس گزارش شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی جهان در سال ۲۰۲۴ در مجموع ۱۰۴۵ تن طلا به ذخایر خود افزوده‌اند؛ رقمی که یکی از بالاترین سطوح خرید تاریخ محسوب می‌شود.

جذابیت طلا ریشه در «بی‌طرفی» آن دارد. این فلز گرانبها برخلاف ارزهای رایج، به هیچ دولت صادرکننده‌ای وابسته نیست، ریسک اعتباری ندارد و امکان مسدودسازی یا تحریم آن وجود ندارد؛ ویژگی‌هایی که در فضای ژئوپلیتیکی متفرق و پرتنش کنونی، اهمیت مضاعفی یافته‌اند.

از اوج‌های تاریخی تا سقوط دراماتیک؛ خیلی زیاد، خیلی سریع

با وجود روند صعودی بلندمدت، بازار طلا روز گذشته شاهد یک عقب‌گرد شدید بود. قیمت جهانی طلا بیش از ۱۱.۷ درصد سقوط کرد و پس از ثبت رکورد تاریخی ۵۵۹۸ دلار، تا سطح ۴۹۴۲ دلار در هر اونس عقب نشست.

با این حال، طلا در مجموع ماه جاری همچنان بیش از ۱۳ درصد رشد را ثبت کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد اصلاح اخیر، هنوز نتوانسته روند غالب صعودی را به‌طور کامل زیر سؤال ببرد.

محرک‌های جهش طلا از نگاه تحلیلگران

«امیت گوپتا» از شرکت مشاوره هندوستانی Kedia Advisory در این‌باره گفت:

از مهم‌ترین عوامل جهش قیمت طلا می‌توان به تشدید تنش‌ها میان آمریکا و ایران، انتظار بازار برای کاهش نرخ بهره فدرال رزرو پس از یک دوره توقف، تداوم خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی و افزایش ورود سرمایه به صندوق‌های قابل معامله (ETF) اشاره کرد؛ ورود سرمایه‌ای که عمدتاً ناشی از ترس سرمایه‌گذاران بازار سهام از جا ماندن از موج سود بوده است.

بریکس در خط مقدم دلارزدایی

گوپتا افزود: در سه سال گذشته، بسیاری از کشورها به‌طور جدی وابستگی خود به دلار را کاهش داده و ذخایرشان را به سمت طلا منتقل کرده‌اند. چندین کشور عضو بریکس، به رهبری چین و هند، در چارچوب راهبردهای گسترده‌تر دلارزدایی، انباشت طلا را به شکل محسوسی تشدید کرده‌اند.

بانک مرکزی چین در دسامبر ۲۰۲۵ برای چهاردهمین ماه متوالی ذخایر طلای خود را افزایش داد و خرید سالانه آن را به ۲۷ تن رساند. با این حساب، مجموع ذخایر طلای چین اکنون به ۲۳۰۶ تن رسیده که حدود ۸.۵ درصد از کل ذخایر این کشور را تشکیل می‌دهد.

در همین حال، هند نیز سهم طلا را در ذخایر خود افزایش داده و بانک مرکزی این کشور تا سپتامبر سال گذشته میلادی، از طریق خرید و بازگرداندن طلا از خزانه‌های خارجی، ذخایر خود را به ۸۸۰.۸ تن رسانده است. ارزش ذخایر طلای هند در پی جهش قیمت‌ها، اکنون به حدود ۱۰۸ میلیارد دلار رسیده است.

این تحولات نشان می‌دهد اقتصادهای بزرگ نوظهور چگونه راهبردهای دلارزدایی را به تقاضای پایدار و ساختاری برای طلا تبدیل کرده‌اند.

ترامپ، دلار و لرزش بازارها

در همین حال، دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا در تاریخ ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶ (۷ بهمن) کاهش ارزش دلار را کم‌اهمیت جلوه داد و این ضعف را «فوق‌العاده» توصیف کرد و به عملکرد قوی کسب‌وکارها اشاره داشت. پس از این اظهارات، شاخص نقدی دلار بلومبرگ و شاخص دلار آمریکا (DXY) با ریزشی شدید مواجه شدند و به پایین‌ترین سطح خود در چهار سال گذشته رسیدند.

ارزش دلار در همان روز ۱.۳ درصد سقوط کرد؛ شدیدترین افت یک‌روزه از آوریل ۲۰۲۵.

با این حال، شاخص دلار آمریکا روز گذشته بازگشتی قابل توجه داشت و تا سطح ۹۶.۵۰ صعود کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازارها احتمال می‌دهند کوین وارش، گزینه پیشنهادی ترامپ برای ریاست فدرال رزرو، سیاستی منضبط‌تر در قبال نرخ بهره در پیش بگیرد.

طلا؛ آینه تغییر اعتماد به نظام دلارمحور

در نظام ذخایر جهانی که بیش از ۱۲ تریلیون دلار دارایی ارزی را در بر می‌گیرد، حتی تغییرات جزئی نیز پیامدهای بزرگی دارند. فاصله گرفتن تنها یک درصد از این ذخایر از دلار، به معنای ورود صدها میلیارد دلار به دارایی‌های جایگزین است؛ دارایی‌هایی که طلا اصلی‌ترین ذی‌نفع آن‌ها به‌شمار می‌رود.

بر این اساس، دلارزدایی نه به شکل شوک‌های ناگهانی ارزی، بلکه از مسیر انباشت تدریجی طلا توسط بانک‌های مرکزی و تثبیت قیمت‌های بالای فلز زرد در حال تحقق است.

با این حال، گوپتا با هشدار نسبت به شتاب بیش از حد بازار تأکید کرد: با توجه به اینکه طلا در مقیاس ماهانه نزدیک به ۳۰ درصد و نقره حدود ۷۰ درصد رشد کرده‌اند، در صورت کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی، تعدیل تعرفه‌ها یا تسریع برداشت سود از صندوق‌های ETF، احتمال اصلاح ۲۰ تا ۲۵ درصدی طلا و ۳۰ تا ۳۵ درصدی نقره دور از انتظار نخواهد بود.