گنج ۷۰ میلیارد دلاری بلوچستان؛ برگ تازه ترامپ در معادلات اقتصادی منطقه

به گزارش سایت اخبار طلا و جواهر گلدنیوز؛ ماجرا از دیداری در دفتر بیضی کاخ سفید آغاز شد؛ جایی که فرمانده ارتش پاکستان در ماه سپتامبر، جعبه‌ای چوبی پر از مواد معدنی و سنگ‌های قیمتی را به دونالد ترامپ هدیه داد. این هدیه در واقع اشاره‌ای به ظرفیت‌های معدنی گسترده پاکستان و قراردادهای احتمالی بود که شرکت‌های آمریکایی می‌توانند در این کشور منعقد کنند؛ حوزه‌ای که سال‌ها تحت نفوذ شرکت‌های چینی قرار داشته است.

ترامپ پس از این دیدار درباره فیلد مارشال سید عاصم منیر گفت: «مرد بسیار بزرگی است.» چند ماه بعد نیز دولت آمریکا از سرمایه‌گذاری ۱.۳ میلیارد دلاری در ایالت بلوچستان پاکستان خبر داد؛ منطقه‌ای که ذخایر عظیم طلا و مس را در خود جای داده است.

تلاش اسلام‌آباد برای جذب سرمایه‌گذاری معدنی آمریکا

پاکستان طی ماه‌های گذشته تلاش کرده همکاری خود با دولت ترامپ را در حوزه‌های مختلف گسترش دهد. پس از همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم و حتی برخی پروژه‌های مرتبط با ارزهای دیجیتال، مقامات پاکستانی موفق شدند واشنگتن را به همکاری در بخش معدن نیز ترغیب کنند.

در هفته‌های اخیر، اسلام‌آباد همچنین تلاش کرده خود را به عنوان میانجی صلح در برخی تحولات منطقه‌ای معرفی کند؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران بخشی از تلاش پاکستان برای تقویت روابط با دولت ترامپ و جذب سرمایه‌گذاری خارجی است.

با این حال، سرمایه‌گذاری آمریکا در بلوچستان با یک چالش جدی روبه‌روست: شورش جدایی‌طلبان بلوچ.

تهدید جدی جدایی‌طلبان بلوچ برای پروژه‌های معدنی

گروه «ارتش آزادی‌بخش بلوچ» (B.L.A) که یکی از مهم‌ترین گروه‌های شورشی در جنوب آسیا محسوب می‌شود، سال‌هاست علیه دولت پاکستان فعالیت می‌کند. این شورش در منطقه‌ای گسترده از غرب پاکستان تا جنوب افغانستان جریان دارد.

تجزیه‌طلبی در بلوچستان قدمتی تقریباً هم‌زمان با شکل‌گیری پاکستان دارد و دهه‌هاست که به حملات مسلحانه منجر می‌شود. اما در سال‌های اخیر، این حملات پیچیده‌تر و گسترده‌تر شده است.

اوج این حملات در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۶ رخ داد؛ زمانی که حدود ۵۰۰ شبه‌نظامی به صورت هماهنگ به دست‌کم ۱۸ هدف در ۱۲ منطقه مختلف حمله کردند و دست‌کم ۵۸ نفر کشته شدند.

ویدئوهای تأییدشده توسط نیویورک‌تایمز نشان می‌دهد این حمله یکی از گسترده‌ترین عملیات‌های این گروه در سال‌های اخیر بوده است؛ حمله‌ای که علاوه بر اهداف نظامی و پلیس، چندین هدف غیرنظامی را نیز در بر می‌گرفت.

عبدالباسط، کارشناس مسائل شبه‌نظامیان جنوب آسیا در سنگاپور، می‌گوید:

«چنین حمله‌ای نیازمند حمایت مردمی، کنترل سرزمینی و قدرت آتش قابل‌توجه است. انجام آن در روز روشن بدون این عناصر ممکن نیست.»

حملات در مسیر بزرگ‌ترین معدن منطقه

برخی از این حملات در جاده منتهی به معدن عظیم «ریکو دیک» رخ داد؛ بزرگ‌ترین سایت معدنی بلوچستان که یکی از بزرگ‌ترین ذخایر دست‌نخورده طلا و مس در جهان محسوب می‌شود.

به گفته گریسلین باسکاران، کارشناس مواد معدنی حیاتی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، این معدن قرار است به دارایی شاخص همکاری معدنی آمریکا و پاکستان تبدیل شود.

او می‌گوید:

«گروه جدایی‌طلب بلوچ یک تهدید حاشیه‌ای نیست؛ بلکه خطر اصلی و تعیین‌کننده برای این پروژه به شمار می‌رود.»

در کنار این گروه، دو گروه مسلح دیگر یعنی تحریک طالبان پاکستان و شاخه منطقه‌ای داعش نیز در بلوچستان فعال هستند.

شرکت معدنی Barrick کانادا که مالک ۵۰ درصد معدن ریکو دیک است، اعلام کرده به دلیل مسائل امنیتی در پاکستان و خاورمیانه، توسعه این پروژه را تا اواسط سال ۲۰۲۷ با سرعت کمتری پیش خواهد برد.

امنیت شدید در کویته؛ قلب بلوچستان

شهر کویته، مرکز ایالت بلوچستان، اکنون مملو از ایست‌های بازرسی و نیروهای مسلح پاکستانی است.

به گفته ارتش پاکستان، در جریان حملات اخیر، تعدادی از مهاجمان زن و مرد جلیقه‌های انتحاری خود را در کویته و در نزدیکی بندری منفجر کردند که محور سرمایه‌گذاری ۷۰ میلیارد دلاری چین در پاکستان محسوب می‌شود.

ارتش پاکستان اعلام کرده در جریان و پس از این حملات ۲۱۶ شبه‌نظامی کشته شده‌اند و کنترل مناطق آسیب‌دیده دوباره به دست نیروهای دولتی افتاده است.

با این حال، تحلیلگران می‌گویند تکرار حملات هماهنگ در سال‌های اخیر نشان می‌دهد قدرت این گروه در میان برخی از جمعیت محلی در حال افزایش است.

این گروه توانسته بخشی از جوانان و افراد تحصیل‌کرده بلوچ را جذب کند؛ افرادی که معتقدند به دلیل فساد گسترده و سهم اندک استان از منابع کشور، از سوی دولت مرکزی نادیده گرفته شده‌اند.

افزایش خشونت‌ها در بلوچستان

در سال‌های اخیر شورش در بلوچستان خونین‌تر شده است. اگرچه این گروه جدایی‌طلب از نظر ایدئولوژیک فاصله زیادی با گروه‌هایی مانند طالبان پاکستان یا داعش دارد، اما تاکتیک‌های مشابهی از جمله حملات انتحاری را به کار گرفته است.

بر اساس گزارش «مؤسسه مطالعات صلح پاک» در اسلام‌آباد، از سال ۲۰۲۱ تا سال گذشته تعداد حملات تروریستی و تلفات در بلوچستان بیش از سه برابر شده است.

اگرچه هدف اصلی این گروه نیروهای امنیتی پاکستان هستند، اما در موارد متعددی سرمایه‌گذاری‌های خارجی و غیرنظامیان، به‌ویژه اتباع چینی نیز هدف حملات قرار گرفته‌اند.

اختلال در فعالیت معدن ریکو دیک

دو کارمند معدن که نخواستند نامشان فاش شود گفته‌اند پس از حملات ۳۱ ژانویه، مقامات پاکستانی جاده‌های منتهی به ریکو دیک را نزدیک به یک هفته مسدود کردند.

محمد امیر رانا، مدیر مؤسسه مطالعات صلح پاک، درباره این گروه می‌گوید:

«آن‌ها بازیگرانی آگاه از نظر سیاسی هستند که از یک جهان‌بینی رادیکال متمایل به چپ استفاده می‌کنند و مسائل محلی را به موضوعاتی مانند استعمار و استثمار منابع پیوند می‌زنند.»

در مقابل، ارتش پاکستان اعلام کرده به عملیات خود علیه این گروه ادامه خواهد داد.

ژنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش، گفته است: «کاری که انجام می‌دهیم درست است.» او همچنین هند را به تأمین مالی شبه‌نظامیان و افغانستان را به پناه دادن به آن‌ها متهم کرد.

استانی ثروتمند از نظر منابع، اما فقیر از نظر توسعه

بلوچستان که مساحتی تقریباً برابر با کشور آلمان دارد، بزرگ‌ترین ایالت پاکستان و در عین حال فقیرترین آن‌ها است.

شورش بلوچ‌ها از سال ۱۹۴۸، تنها یک سال پس از استقلال پاکستان، آغاز شد؛ زمانی که دولت تازه‌تأسیس پاکستان این منطقه را با وجود درخواست‌های خودمختاری به قلمرو خود ملحق کرد.

از آن زمان تاکنون، بسیاری از ساکنان منطقه دولت مرکزی و شرکت‌های خارجی را متهم می‌کنند که ثروت معدنی بلوچستان را استخراج می‌کنند اما سهم اندکی به مردم محلی می‌رسد.

اختر کاکر، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی بلوچستان، می‌گوید:

«بلوچستان سرشار از مواد معدنی است، اما مردم بلوچستان نمی‌دانند این مواد معدنی به کجا می‌روند.»

گروه‌های حقوق بشری نیز می‌گویند همزمان با افزایش حملات شورشیان، دولت پاکستان عملیات گسترده‌ای علیه گروه‌های مسلح انجام داده است.

سرفراز بوگتی، سروزیر بلوچستان، معتقد است استفاده از زور به تنهایی نمی‌تواند بحران‌های این استان را حل کند.

در همین حال، سمی دین بلوچ، فعال حقوق بشر که از سال ۲۰۰۹ به دنبال یافتن پدر ناپدیدشده خود است، می‌گوید سازمان او تنها در سال گذشته ۱۲۳۰ مورد ناپدید شدن افراد را ثبت کرده که تنها کمی بیش از یک‌سوم آن‌ها پیدا شده‌اند.

معدن ریکو دیک؛ گنجینه ۷۰ میلیارد دلاری

معدن ریکو دیک یکی از ارزشمندترین دارایی‌های معدنی بلوچستان محسوب می‌شود.

بر اساس ارزیابی‌های فنی شرکت Barrick، این منطقه دارای ۱۳ میلیون تن مس و ۱۷ میلیون اونس طلا است و می‌تواند طی ۴۰ سال بهره‌برداری حدود ۷۰ میلیارد دلار سود ایجاد کند.

همین ظرفیت عظیم باعث شده این معدن اکنون به یکی از اهداف مهم دولت ترامپ تبدیل شود.

سفارت آمریکا اعلام کرده واشنگتن قصد دارد حدود ۲ میلیارد دلار در پروژه ریکو دیک سرمایه‌گذاری کند؛ سرمایه‌گذاری‌ای که می‌تواند ۷۵۰۰ شغل محلی ایجاد کند.

به گفته مقامات آمریکایی، این پروژه قرار است الگویی برای سایر سرمایه‌گذاری‌های معدنی در پاکستان باشد؛ هرچند آینده آن همچنان به امنیت منطقه و مهار شورش‌های بلوچستان گره خورده است.